Xeoeconomía da guerra
As guerras actuais en Europa Oriental e no Próximo Oriente son as últimas batallas da vella orde global. O Occidente neocolonial destrúe o dereito internacional para impedir o cambio irreversíbel. Cuestiona a diplomacia como instrumento prioritario para a resolución de conflitos e creba o principio de soberanía como norma inviolable da orde internacional
O último capítulo da guerra no Próximo Oriente iniciouse cando Estados Unidos e Israel atacaron Irán. As intencións últimas da ofensiva conxunta de Washington e Tel Aviv non son idénticas, aínda que coincidan no propósito común de debilitar, ferir ou disciplinar a República Islámica.
No caso de Donald Trump, os seus mísiles teñen como interpósito camiño a República Popular, cuxo abastecemento petroleiro ten en Teherán unha exportador clave: o 16 por cento dos hidrocarburos adquiridos por Beijing ten orixe no golfo Pérsico. Se a esa porcentaxe se suman os barrís de cru que comercializaba Venezuela, antes do ataque brutal sobre Caracas e o secuestro de Nicolás Maduro e Cilia Flores, se totaliza unha quinta parte de todo o petróleo que capta China, o segundo consumidor global, despois dos Estados Unidos.
China importaba case un millón e medio de barrís diarios de Irán e outro medio millón de Venezuela. Teherán consolidouse como un provedor case exclusivo de Beijing, a quen destinaba case o 80 por cento das súas exportacións. A guerra de Donald Trump busca crebar a multipolaridade, debilitando a un das súas nodos centrais, o País do Centro, que agora orienta a súa provisión cara a Moscova.
A guerra en curso expón a 16 países da rexión debido á presenza de bases estadounidenses en case todos os Estados que rodean a Irán, e as antigas hostilidades entre o mundo sunita e o xiíta.
Esa complexidade leva a que cada actor busque vantaxes específicas e tente limitar as perdas. Na actual fase, a República Islámica ten tres obxectivos centrais: garantir a supervivencia das súas institucións políticas, xerar unha guerra de desgaste económico a través do peche do Estreito de Ormuz, e producir o máximo dano bélico a Israel e aos socios de Washington na rexión.
Consciente da súa inferioridade militar, a estratexia de Teherán non é gañar no campo de batalla, senón expandir o conflito, para que o seu custo sexa tan oneroso que os aliados do Golfo presionen a Washington para lle pór fin.
Pola costa oriental da Península Arábica, no estreito de Ormuz, circulan habitualmente 20 millóns de barrís de petróleo diarios, unha quinta parte do monto global. Esa circulación agora interrompeuse. A guerra incrementou o prezo do cru Brent de 70 dólares o barril a máis de 100, cunha suba do 37 por cento en dúas semanas.
As consecuencias xeoeconómicas non só se vinculan ao cru. O 20 por cento do GNL (Gas Natural Licuado) a nivel global tamén transita por esa vía, xerando presións inflacionarias en todo o mundo, sobre todo en Europa e o sueste asiático.
No caso dos países que deben importar enerxía —por volta dun 70 por cento da poboación mundial—, o impacto podería ser grave, sobre todo en relación coa seguridade alimentaria. Unha terceira parte das exportacións mundiais de fertilizantes —urea, amoníaco, fosfatos e xofre— pasa por Ormuz.
A continuidade da súa clausura ameaza as próximas colleitas e, no caso de que o conflito continúe, agoiraría un incremento dos conflitos sociais, orixinados no aumento do transporte e a alimentación.
O obxectivo de Trump nunca estivo claro. A ambigüidade sobre os propósitos fai máis difícil planificar as metas e os resultados.
O senador Mark Warner, integrante da Comisión de Intelixencia do Senado, sinalou que fora informado, por parte do Pentágono, de catro intencións diferentes na última semana, despois da execución de Alí Khamenei: (a) o cambio de réxime; (b) a demolición das capacidades nucleares que sobreviviran aos ataques de xuño pasado; (c) a destrución das bases de lanzamento de mísiles balísticos; e (d) o afundimento da súa frota naval.
Segundo os asesores dos lexisladores demócratas, nin Trump nin os seus acólitos coñecen a Doutrina Powell, en referencia a quen se desempeñou como secretario de Estado entre 2001 e 2005.
A finais do século XX, postulou que o seu país non debería comprometerse cunha guerra a menos que posúa un obxectivo claro, un interese nacional vital, un amplo apoio doméstico e internacional, unha forza de combate abafadora e unha estratexia de saída.
As declaracións altisonantes e contraditorias do mandatario estadounidense xeran especulacións acerca de como pode saír o Pentágono da falta de claridade estratéxica.
O último xoves, varios funcionarios propuxeron a “saída xestionada”, un tipo de solución “á venezolana”, que institúa un novo equilibrio rexional baseado na reapertura do Estreito de Ormuz, a negociación sobre investimentos petroleiros e o retorno das inspeccións do Organismo Internacional de Enerxía Atómica (OIEA). A devandita saída de “empate estratéxico” aparece como posíbel, segundo diferentes analistas iranianos, que prognostican un perfil máis pragmático de Teherán.
Unha das dificultades nodais para alcanzar ese escenario é o rol intransixente asumido por Bibi Netanyahu, que esperou dúas décadas para ter a oportunidade en que un goberno estadounidense o habilite para unha guerra destas características.
A batalla de Israel é diferente á de Trump. É máis ambiciosa e radical: pretende a desconexión total da Garda Revolucionaria Islámica (IRGC, polas súas siglas en inglés) dos grupos proxis asentados na rexión e a destrución total de Hezbolá. Para lograr eses labores, Israel aplica a Doutrina Dahiya ou de obliteración, consistente en destruír o máximo da infraestrutura civil, tal como fixo en Gaza.
Un mínimo percorrido dos últimos dous anos e medio, logo do atentado terrorista do 7 de outubro de 2023, exhibe a reconfiguración rexional que aínda está en curso: (a) xenocidio en Gaza, (b) ataques a Hezbolá no Líbano mediante dispositivos electrónicos e execución do seu máximo líder, Hassan Nasrallah; (c) activación e impulso –xunto a Ankara e Washington– das fraccións que derrocaron a Bashar Al-Assad; (d) guerra dos 12 días, na que foron executados moitos líderes políticos e científicos iranianos, e foron bombardeadas as instalacións chave do programa nuclear de Fordo, Natanz e Isfahán; (e) o asasinato do líder supremo iraniano e o inicio do actual conflito o 28 de febreiro.
As guerras actuais en Europa Oriental e no Próximo Oriente son as últimas batallas da vella orde global. O Occidente neocolonial destrúe o dereito internacional para impedir o cambio irreversíbel. Cuestiona a diplomacia como instrumento prioritario para a resolución de conflitos e creba o principio de soberanía como norma inviolable da orde internacional.
Carl von Clausewitz caracterizou este tipo de disputas bélicas como “guerras limitadas”, cuxo obxectivo último é debilitar o inimigo sen buscar a súa capitulación total. Quizais o oficial prusiano, que faleceu en 1831, non puido valorar a predición de Albert Einstein: «Non sei con que armas se combaterá na Terceira Guerra Mundial, mais a Cuarta Guerra Mundial farase con paus e pedras».
[Artigo tirado do sitio web Cuba Debate, do 16 de marzo de 2026]
