As mobilizacións dos carrilanos e a proclamación obreira da República Galega en xuño de 1931 constitúen un dos momentos máis significativos da historia social e política do noso país. O seu maior legado non reside unicamente na dimensión simbólica da proclamación, senón na constatación dunha idea con plena vixencia: que a clase traballadora galega, para defender con eficacia os seus intereses, precisa da autoorganización.
Os milleiros de obreiros que protagonizaron aquelas loitas comprenderon que a precariedade laboral, a paralización das obras do camiño de ferro ou a falta de investimentos non eran problemas conxunturais. Eran froito dunha relación de subordinación e dependencia política e económica que impedía ao país decidir sobre os seus propios recursos, as súas infraestruturas e o seu modelo de desenvolvemento.
A reivindicación laboral transformouse así nunha reivindicación nacional. A defensa do traballo converteuse tamén na defensa da capacidade de decisión de Galiza. Ese salto político constitúe, probabelmente, a achega máis novidosa daquel movemento e explica por que pode ser considerado un dos precedentes históricos máis relevantes do sindicalismo nacionalista.
A autoorganización da clase obreira en chave nacional non responde a unha cuestión meramente identitaria nin cultural, senón a unha realidade material. Se as principais decisións económicas, industriais, enerxéticas, laborais ou de investimento se adoptan fóra do país, a capacidade efectiva da clase traballadora galega para defender os seus intereses vese necesariamente limitada. A dependencia nacional maniféstase tamén como dependencia económica.
É precisamente desta realidade da que nace a reivindicación dun Marco Galego de Relacións Laborais. Se Galiza constitúe unha nación cunha realidade económica, produtiva e social propia, tamén debe contar cun ámbito propio de negociación colectiva, de regulación das condicións de traballo e de protagonismo da clase traballadora nas decisións que afectan ao seu futuro.
Ademais, a experiencia de 1931 anticipa tamén un dos principios centrais sobre os que se desenvolverá o nacionalismo galego nas décadas posteriores: que a clase obreira galega está chamada a exercer o papel dirixente no proceso de liberación nacional e social de Galiza.
A experiencia de 1931 anticipa un dos principios centrais sobre os que se desenvolverá o nacionalismo galego nas décadas posteriores: que a clase obreira galega está chamada a exercer o papel dirixente no proceso de liberación nacional e social de Galiza.
A historia demostra que ningunha clase sofre con tanta intensidade as consecuencias da dependencia nacional como a clase traballadora. A explotación de clase e a opresión nacional non constitúen dúas realidades separadas, senón dúas manifestacións dun mesmo sistema de dominación. A dependencia política de Galiza tradúcese en dependencia económica; esta, á súa vez, exprésase na subordinación do noso tecido produtivo, na emigración histórica, na desindustrialización, no espolio dos nosos recursos naturais, na desertización social e na precarización permanente das condicións de vida da maioría social.
Por iso, a loita pola soberanía nacional non representa unha tarefa allea á loita de clases. Constitúe unha das súas expresións máis avanzadas nun país sometido a unha relación estrutural de dependencia. Sen capacidade para decidir sobre a riqueza que produce, sobre os seus recursos estratéxicos, sobre a política industrial, enerxética ou laboral, a clase obreira galega dificilmente poderá conquistar unha emancipación plena.
Por tanto, é preciso conquistar os instrumentos de poder necesarios para que a maioría social de Galiza poida decidir soberanamente o seu futuro e construír un modelo económico e social autocentrado. E, neste sentido, a soberanía nacional convértese nunha condición necesaria para unha transformación profunda da sociedade, orientada cara ao socialismo.
Esta concepción continúa estando plenamente vixente. Nun contexto marcado pola deslocalización produtiva, pola concentración das decisións económicas en centros de poder alleos á realidade galega e pola crecente perda de capacidade de decisión, a reivindicación da soberanía non perde actualidade: gaña relevancia como ferramenta para defender o emprego, a industria, os servizos públicos e unhas condicións de vida dignas para a maioría social do país.
Desde esta óptica, ademais, o internacionalismo non pode entenderse como a negación das nacións nin como a disolución dos suxeitos políticos concretos nun marco abstracto. A solidariedade internacional entre pobos non require renunciar á capacidade de autoorganización de cada un deles. Pola contra, só pode desenvolverse plenamente entre pobos que exercen a súa capacidade soberana de decidir e organizacións que respostan, en primeiro lugar, á realidade social e laboral do seu propio marco.
Nesta liña, o sindicalismo nacionalista galego defende que Galiza debe contar con organizacións propias capaces de expresar os intereses específicos da súa clase traballadora e de establecer relacións solidarias co resto dos pobos desde a igualdade e o respecto mutuo. A autoorganización nacional non constitúe un obstáculo para a cooperación internacional. É, precisamente, a condición para que esa cooperación se produza entre suxeitos con capacidade real de decisión.
As mobilizacións dos carrilanos de 1931 deixan unha ensinanza que conserva plena actualidade: cando a clase obreira galega se autoorganiza como suxeito colectivo, é capaz de converter unha reivindicación laboral nun proxecto de transformación social e nacional. Esa foi a principal lección daquela experiencia histórica e continúa sendo un dos fundamentos ideolóxicos do sindicalismo nacionalista galego.
Noventa e cinco anos despois, os conflitos laborais que atravesa Galiza continúan poñendo de manifesto a vixencia daqueles principios. A loita polos convenios do metal da Coruña e de Pontevedra, a defensa dos convenios provinciais no comercio téxtil fronte aos intentos de recentralización da negociación colectiva, as mobilizacións do comercio da alimentación, os conflitos no transporte de viaxeiros, a defensa do ensino e sanidade públicas ou as denuncias das condicións laborais que padecen milleiros de traballadores e traballadoras na construción e mantemento de grandes infraestruturas públicas expresan, desde sectores diferentes, unha mesma realidade: que as condicións de traballo, a negociación colectiva, a política económica... continúan condicionadas por centros de decisión alleos ás necesidades sociais e produtivas de Galiza.
A experiencia dos carrilanos de 1931 demostra que a autoorganización nacional da clase obreira non naceu como unha mera formulación teórica, senón como reacción lóxica a unha realidade de dependencia política e económica.
Todos estes conflitos evidencian que a defensa dos dereitos laborais non pode desvincularse da capacidade do país para decidir sobre o seu propio desenvolvemento económico e social. Cada intento de recentralizar a negociación colectiva, cada proceso de deslocalización industrial, cada recorte nos servizos públicos ou de precarización laboral reforzan a necesidade de dotar a clase traballadora galega de instrumentos propios de organización e decisión.
A experiencia dos carrilanos de 1931 demostra que a autoorganización nacional da clase obreira non naceu como unha mera formulación teórica, senón como reacción lóxica a unha realidade de dependencia política e económica. Noventa e cinco anos despois, esa mesma idea continúa inspirando o sindicalismo nacionalista galego: a defensa do emprego, dos convenios colectivos, dos servizos públicos, da industria e do futuro produtivo ou dun sistema nacional de coidados na Galiza require organización e capacidade de decisión propias e soberanía para decidir sobre os asuntos que afectan á maioría social do país.
Porque, ao igual que comprenderon aqueles obreiros do camiño de ferro, a emancipación da clase traballadora galega non depende unicamente da mellora das condicións de traballo, senón tamén da capacidade colectiva do noso pobo para decidirmos o noso futuro. Esa foi a lección que deixaron as mobilizacións de 1931. E esa continúa sendo, noventa e cinco anos despois, a razón de ser do sindicalismo nacionalista galego.