Por unha estreita marxe do 52,8% fronte ao 47,2%, os votantes islandeses rexeitaron a idea de reiniciar o proceso de adhesión á Unión Europea (UE), suspendido en 2013.
Aínda que o referendo non foi unha votación directa sobre a pertenza á UE, os islandeses pecharon a porta, polo menos nun futuro próximo. E aínda que Islandia xa está fondamente integrada na UE a través do Espazo Económico Europeo e o espazo Schengen, a decisión de non reiniciar as conversas chega nun momento delicado para o bloque.
Bruxelas tenta urxentemente proxectar fortaleza estratéxica na rexión ártica fronte a unha administración estadounidense belixerante, mentres que a súa estratexia de ampliación ten dificultades para ofrecer resultados tanxibles en Europa do Leste.
Unha primeira lectura do axustado resultado suxire que a firmeza do presidente estadounidense Donald Trump respecto da rexión ártica non achegou Islandia á UE.
O seu reiterado interese en adquirir Groenlandia —e as súas declaracións que en ocasións esvaeceron a distinción entre o territorio dinamarqués e Islandia— subliñaron a crecente importancia dunha rexión crucial para o equilibrio de poder mundial.
A posición estratéxica de Islandia no Atlántico Norte adquiriu, por tanto, unha nova relevancia. Para os partidarios da adhesión á UE, a postura estadounidense reforzou o argumento de que o país estaría máis seguro dentro da Unión.
O rexeitamento podería significar que, para a maioría da poboación da illa, eses argumentos aínda non eran o suficientemente sólidos como para superar as preocupacións sobre a soberanía e o control nacional.
As razóns polas que Islandia se afastou da Unión Europea
A campaña estivo dominada, en cambio, polas divisións habituais que marcaron o debate islandés sobre a adhesión á UE: o control da pesca e a agricultura, a soberanía e o modelo económico do país.
A perspectiva de negociar a xestión do sector pesqueiro no marco da Política Pesqueira Común da UE asustou os islandeses máis que as reivindicacións de Trump sobre a veciña Grenlandia.
Os partidarios do ‘Non’ tamén se apoiaron nas advertencias de que outorgar a Bruxelas unha maior influencia na política económica suporía unha perda de autonomía nacional.
Os promotores das negociacións non lograron convencer a opinión pública de que os beneficios da plena integración política compensarían a perda de autonomía que implicaría a adhesión, en parte debido ao escaso apoio da coalición gobernante.
A primeira ministra Kristrún Frostadóttir describiu o referendo principalmente como unha oportunidade para decidir conxuntamente o futuro do país, sinalando con cautela que é imposíbel saber se os beneficios superan os inconvenientes antes de negociar os termos da adhesión.
Un revés para a mensaxe de ampliación de Europa
Para Bruxelas, o simbolismo político da votación é aínda peor. A UE tentou revitalizar a ampliación como proxecto estratéxico, especialmente desde a invasión rusa a grande escala de Ucraína, acelerando o proceso para Ucraína e Moldavia e mantendo a proximidade cos países dos Balcáns Occidentais mediante investimentos e alianzas.
A incorporación de Islandia, unha democracia estábel aliñada coas normas da UE, ao grupo de países candidatos ofrecería unha perspectiva nova sobre a estratexia de ampliación, demostrando que a pertenza segue sendo atractiva para os países ricos e que a UE pode expandirse en calquera dirección.
En cambio, o que podería ser un éxito rotundo converteuse nun revés para a reputación de Bruxelas: incluso un país estreitamente aliñado pode considerar a adhesión como un paso demasiado arriscado.
A derrota no referendo inevitabelmente reaviva o recordo dalgúns dos encontros máis dolorosos da UE coas votacións populares, tanto dentro como fóra do bloque.
En 2005, os votantes franceses e neerlandeses rexeitaron o Tratado Constitucional proposto, asestando un duro golpe ao intento da UE de dotar o seu proxecto político dunha lei fundamental.
Irlanda volveu pór de manifesto os riscos políticos dos referendos ao rexeitar o Tratado de Lisboa -que substituíu á Constitución Europea- en 2008, antes de aprobalo nunha segunda votación ao ano seguinte.
O precedente máis próximo ao rexeitamento de Islandia é a decisión de Noruega de rexeitar a adhesión á UE en dúas ocasións, en 1972 e 1994. En ambos os casos, a preocupación pola soberanía e o control dos recursos naturais -nomeadamente a pesca- desempeñou un papel fundamental, algo que tamén podería aplicarse aos votantes islandeses.
Do mesmo xeito, Suíza rexeitou repetidamente formas máis profundas de integración europea, como a pertenza ao Espazo Económico Europeo, á vez que mantén amplos vínculos económicos co mercado único nun contexto específico.
Como nos casos anteriores, este ‘Non’ á reapertura das negociacións de adhesión non significa necesariamente que os islandeses sexan antieuropeos, nin prexudicará a relación do país coa UE.
Islandia leva décadas debatendo se debería ou non converterse en membro de pleno dereito da Unión Europea
Os temores que senten os sectores pesqueiro e agrícola son o tema central das mensaxes dos euroescépticos e que, finalmente, provocou que os islandeses rexeitasen o sábado pasado retomar as conversas de adhesión á UE.
O gandeiro Stefán Geirsson comercializa leite e carne de vacún procedentes do corazón agrícola do país. Teme que a plena adhesión á UE supoña unha avalancha de importacións agroalimentarias máis baratas, coas que os agricultores islandeses sinxelamente non poderían competir. «Temos o exemplo de Finlandia, onde o prezo que recibían os agricultores polos seus produtos caeu un 40% cando o país se incorporou á UE e moitos agricultores tiveron que pechar as súas explotacións. Se perdemos o mercado, creo que ningunha subvención podería compensalo», afirma.
A pesca é o outro gran sector económico abertamente euroescéptico. As actividades relacionadas cos produtos do mar representan ao redor do 8% do PIB do país e o 4% do emprego.
Ágúst Jóhannesson traballa nun arrastreiro dedicado á pesca do bacallau e o fogueiro. Sostén que os sistemas de cotas da UE prexudicarían o sector pesqueiro. «Ademais, a maioría das empresas pesqueiras son de propiedade familiar», engade. «Se existe un mercado aberto en toda Europa, será moi doada para as empresas europeas apropiarse delas. A nosa industria pesqueira nunca desaparecerá. Pero si mudará».
Na actualidade, ao redor do 75% da lexislación islandesa está en consonancia coa normativa da UE nos ámbitos social, medioambiental ou económico.
«Non fai falta nada máis», afirma Haraldur Ólafsson, fundador do principal grupo euroescéptico do país. «A economía islandesa baséase nos recursos naturais. Non está tan industrializada como en Europa Central. E, até certo punto, a cultura tamén é diferente. Por exemplo, Islandia carece por completo de tradición militar. Ademais, pertencer á Unión Europea sería moi custoso.»
Voces a favor da integración
A estabilidade económica é un dos alicerces fundamentais dos defensores da integración europea. A divisa nacional foi historicamente propensa a sufrir desvalorizacións repentinas cun enorme impacto económico, incluída unha elevada inflación. Os tipos de xuros andan actualmente en niveis tres veces superiores aos fixados polo Banco Central Europeo.
Segundo o deputado de orixe polaca e presidente da Comisión de Asuntos Exteriores do Parlamento, Paweł Bartoszek, a plena adhesión á UE e a adopción do euro serían a mellor solución para garantir a estabilidade económica das próximas xeracións. «A contribución pola plena adhesión á UE suporía entre 10 e 15.000 millóns de coroas ao ano. Só o aforro para os fogares grazas a uns tipos de interese máis baixos podería supor un aforro de 100.000 millóns de coroas (uns 710 millóns de euros) anuais para os consumidores islandeses. Os beneficios para os fogares e os consumidores son de tal magnitude que resulta moi fácil xustificar ese custo», explica.
As novas realidades xeopolíticas internacionais pesan cada vez máis no debate. Os conflitos en Ucraína e Oriente Medio, xunto cos sinais contraditorios da Administración estadounidense, alimentaron un crecente sentimento de illamento. O profesor de Ciencias Políticas Magnús Magnússon preside unha plataforma que defende un maior achegamento á UE. «Estamos sometidos a constantes ataques por parte de bots rusos, da desinformación rusa e de todo tipo de actores que tentan influír na nosa infraestrutura, atacando as nosas páxinas web e as nosas infraestruturas enerxéticas. E necesitamos protexelas. Así que hai moitas cousas nas que a UE pode axudar nese sentido», afirma.
Os defensores da integración europea tamén sosteñen que, aínda que Islandia está suxeita a e aliñada con numerosas políticas da UE, ao permanecer fóra das institucións europeas perde capacidade de influencia na elaboración desas políticas.
Dagbjört Hákonnardóttir é deputada do gobernante Alianza Socialdemócrata. Afirma que o respaldo inequívoco do actual Goberno á UE é a mellor maneira de defender os intereses dos islandeses. «Agora non temos ningunha influencia. Isto afecta o mercado interior. Afecta a enerxía e ás cuestións ambientais. E as autoridades islandesas non están a velar por eses intereses», conclúe.
[Artigo tirado do sitio web Resumen Latinoamericano, do 1 de setembro de 2026]